สุขกาย สบายใจ

ผ่าตัดกระดูกสันหลังเพื่อชีวิต

เรื่องและภาพโดย พรชัย พงษ์สุกิจวัฒน์

กระดูกสันหลังถูกใช้ในสำนวนไทยโดยสื่อความหมายถึง “ความเป็นหลัก” ทั้งนี้เพราะกระดูกสันหลังคือโครงสร้างของร่างกายที่แข็งแรงซึ่งคอยปกป้องแกนของไขสันหลัง นอกจากนี้ยังทำหน้าที่เป็นจุดเกาะกล้ามเนื้อของหลังและเชื่อมต่อกับกะโหลกศีรษะ, กระดูกสะบัก, กระดูกเชิงกรานและกระดูกซี่โครงด้วย   มนุษย์เรามีกระดูกสันหลังอยู่ 33 ชิ้น จำแนกไปตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ในจำนวน 33 ชิ้นนี้ หากเจาะจงลงไปที่กระดูกสันหลังส่วนบั้นเอวซึ่งมีความละเอียดอ่อนสูงแล้วล่ะก็ จะพบว่าหากเกิดความผิดปรกติตรงส่วนนี้มักส่งผลร้ายแรงต่อร่างกายได้อย่างไม่คาดคิด   “กายวิภาคกระดูกสันหลังตั้งแต่คอลงมาถึงเอวแบ่งเป็น 3 ส่วน แต่หากพูดในส่วนของเอวแล้ว เอวมีกระดูกสันหลังต่อกันอยู่ 5 ปล้อง เราเรียกกระดูกเหล่านี้ว่า L1-L5 ทางด้านหน้าต่อกันด้วยหมอนรองกระดูก ส่วนด้านหลังเป็นข้อต่อเล็ก ๆ” นพ.สมบัติ โรจน์วิโรจน์ หัวหน้าศูนย์กระดูกและข้อกรุงเทพ โรงพยาบาลกรุงเทพอธิบาย

“โครงสร้างด้านในที่ต่อกันจะเป็นช่องว่างเรียกว่าช่องกระดูกสันหลัง ในช่องว่างนี้เป็นที่อยู่ของเส้นประสาท ซึ่งต่อมาจากสมอง-ไขสันหลังลงมาข้างล่าง เป็นเส้นประสาทเส้นเล็ก ๆ ซึ่งแตกแขนงซ้าย-ขวา ๆ ออกมาตามช่องของกระดูกแต่ละปล้อง บริเวณที่แตกแขนงออกมาซ้าย-ขวาจะอยู่ในแนวหมอนรองกระดูก”   รู้จักโครงสร้างกายวิภาคของกระดูกสันหลังกันไปแล้ว ต่อไปเราลองมาทำความรู้จักกับอาการผิดปรกติที่เกิดขึ้นกับกระดูกสันหลังกันบ้าง ความผิดปรกติของบริเวณนี้สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในส่วนของหมอนรองกระดูก (หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท), ข้อ (ความเสื่อม) และช่องกระดูกสันหลัง (เกิดการตีบแคบ)   ความผิดปรกติของหมอนรองกระดูกนั้นสามารถป้องกันได้โดยลดการใช้งานลง แต่ความผิดปรกติที่เกิดกับช่องกระดูกสันหลังนั้น น่าจะพูดได้ว่าเป็นเรื่องของบุญธรรมกรรมแต่งซะมากกว่าเพราะอาการผิดปรกตินี้จะเป็นมาตั้งแต่กำเนิด ในรายที่โชคร้าย อาการผิดปรกตินั้นจะส่งผลร้ายกับกระดูกส่วนอื่น ๆ ด้วย

“ช่องสันหลังตีบแคบเป็นโรคที่เกิดได้โดยธรรมชาติของเขาเอง ซึ่งโครงสร้างช่องสันหลังเล็กกว่าธรรมชาติ เล็กกว่าคนทั่วไป ในวัยเด็ก ๆ จะไม่เป็นไร แต่ถ้าสูงอายุขึ้น ช่องที่ตีบแคบอยู่จะเกิดพังผืดหนาขึ้นอยู่ข้างใน ที่สำคัญคือความเสื่อมที่เกิดตามมาก็ทำให้เกิดการสร้างพังผืดให้หนาขึ้นเรื่อย ๆ ด้วย” นพ.คนเก่งอธิบาย   คนที่มีช่องกระดูกสันหลังตีบแคบนั้นยังไม่ได้มีการสำรวจอย่างจริงจัง แต่เชื่อว่าน่าจะมีแค่เพียง 5% ของประชากรทั่วไปเท่านั้น ในบางรายไม่ก่อเกิดความเจ็บปวดใด ๆ แต่บางราย ความผิดปรกตินี้ก่อให้เกิดความทรมานและนำไปสู่ความผิดปรกติอื่น ๆ เช่น หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท เป็นต้น   “คนไข้ที่มีอาการน้อย ๆ รักษาด้วยการให้ลดใช้งานลง รวมทั้งใช้ยาร่วมกับการกายภาพบำบัด ถ้าทำวิธีต่าง ๆ นี้แล้วหายก็จบ ถ้าไม่ดีขึ้นหรือแย่ลงก็ต้องพิจารณาผ่าตัด” นพ.สมบัติแนะนำ สำหรับยาที่ว่านั้นมีหลายอย่าง เช่น ยาลดความเจ็บปวด, ยาลดการอักเสบของข้อ รวมไปถึงยาที่เป็นวิตามินเสริมของเส้นประสาท เป็นต้น

ในรายที่ต้องผ่าตัดนั้น คุณหมอกระดูกคนเก่งแห่งโรงพยาบาลกรุงเทพอธิบายถึงกระบวนการให้ฟังว่า “เราต้องผ่าไปที่กระดูกสันหลังบริเวณที่มันตีบแคบ เช่น ถ้าตีบแคบ 3 ปล้อง เราก็ผ่าไปที่ 3 ปล้องนั้น การผ่าตัดเราใช้วิธีดมยาสลบ ผ่าตัดเข้าไปทางด้านหลัง โดยใช้การ X-Ray ระหว่างผ่าตัดเพื่อหาตำแหน่งที่ถูกต้อง”   การผ่าตัดขั้นแรกคือการหาระดับที่ถูกต้องก่อน จากนั้นก็ขยายช่องออกให้หมด ตัดกระดูกส่วนที่ทับอยู่ทางด้านหลัง แล้วก็เปิดไปที่เส้นประสาทเพื่อตัดพังผืดหรือเส้นเอ็นหนา ๆ ที่ทับเส้นประสาทออกให้หมด รวมทั้งหมอนรองกระดูกที่ปลิ้นออกมา ทั้งหมดนี้คือการลบตัวที่กดโดยรอบออกนั่นเอง   “เสร็จแล้วตัวกระดูกที่เราตัดออก ตัวข้อต่อที่เหลือถ้ามีการคลอนหรือไม่มั่นคงหรือยังเคลื่อนอยู่ เราก็จะยึดกระดูกสันหลังเหล่านั้นด้วยโลหะ มันจะเป็นการยึดเข้าไปในแกนกระดูกโดยใช้เนวิเกชั่น เครื่องผ่าตัดโดยระบบคอมพิวเตอร์ ช่วยในการดูจุดที่เราจะยิงใส่สกรูเข้าไป” นพ.สมบัติอธิบาย

เครื่องเนวิเกชั่นนี้แพทย์ใช้เพื่อช่วยหาตำแหน่งที่เหมาะสม รวมทั้งมุมที่ถูกต้องที่สุด ทั้งหมดนี้คอมพิวเตอร์จะช่วยในการเล็ง, การยิง รวมทั้งการใส่สกรูให้ได้ตำแหน่งที่ดีที่สุดเพราะหากแพทย์หาตำแหน่งที่ดีที่สุดได้แล้วก็จะทำให้ยึดได้แน่นและไม่พลาดไปโดนเส้นประสาทด้วย   แม้ความผิดปรกติจากช่องกระดูกสันหลังแคบนี้จะเกิดตามธรรมชาติและในบางคนเท่านั้น แต่การเรียนรู้เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความผิดปรกติของกระดูกสันหลังน่าจะเป็นทางเลือกที่ดีที่สุดที่ทำให้เราสามารถใช้ชีวิตอย่างเป็นปรกติสุข ปราศจากอาการเจ็บปวดใด ๆ ได้ นพ.สมบัติให้คำแนะนำว่า   “สิ่งที่จะเกิดขึ้นกับกระดูกสันหลัง นอกจากการบาดเจ็บหรืออุบัติเหตุซึ่งเราต้องระวังอยู่แล้ว เรื่องการใช้งาน การนั่ง-นอนที่ถูกต้องให้ถูกวิธีก็สำคัญ การพยายามยกอะไรที่หนักเกินไปหรือการเล่นกีฬาที่หนักเกินไปก็จะเป็นจุดเริ่มต้นของการเสื่อมได้ การเสื่อมมันจะนำมาสู่โรคได้ครับ”

ผ่าตัดสะโพกเทียม
ข้อเข่าสุดมหัศจรรย์กับอะไหล่เสริมศักยภาพ