วันว่าง

เสรีไทยรำลึก

เรื่องและภาพโดย พรชัย พงษ์สุกิจวัฒน์ พิพิธภัณฑ์เสรีไทยอนุสรณ์ สวนเสรีไทย โทร. 0 2374 6700

สวนสาธารณะคือปอดของชาวเมือง ที่นี่คือแหล่งพักผ่อนหย่อนใจที่แสนสงบของชาวเมืองที่ต้องพบความวุ่นวายอยู่ทุกวัน แต่ความสดชื่นในสวนเช่นนี้คงไม่สามารถสร้างความผ่อนคลายให้ใครได้เลย หากประเทศชาติเกิดวิกฤตขึ้น             ประเทศไทยเคยผ่านช่วงเวลาเลวร้ายมาแล้วหลายครั้ง แต่ทุกครั้งล้วนผ่านมาได้ด้วยความสามัคคีของคนในชาติ ตัวอย่างหนึ่งของเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจถูกนำเสนอให้คนรุ่นหลังได้รับรู้ในสวนสาธารณะที่ชื่อว่า “สวนเสรีไทย” แห่งนี้ เหตุการณ์นั้นก่อให้เกิดวีรบุรุษนามว่า “ขบวนการเสรีไทย”   เดิมทีสวนสาธารณะแห่งนี้มีชื่อว่า “สวนน้ำบึงกุ่ม” ต่อมากรุงเทพมหานครได้เห็นคุณค่าแห่งความเสียสละของขบวนการเสรีไทยเมื่อคราวสงครามโลกครั้งที่ 2 จึงเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น “สวนเสรีไทย” รวมทั้งก่อสร้างอาคารเสรีไทยอนุสรณ์ขึ้นในบริเวณสวนเพื่อใช้เป็นพิพิธภัณฑ์เผยแพร่เรื่องราวของขบวนการเสรีไทย

“เมื่อปี’44 มีการก่อตั้งอาคารเสรีไทยอนุสรณ์ขึ้น โดยได้รับงบประมาณจากกรุงเทพฯ มีวัตถุประสงค์คือเก็บรวบรวมเรื่องราวในประวัติศาสตร์ให้อนุชนคนรุ่นหลังได้ศึกษาประวัติขบวนการเสรีไทยและผูกจิตสำนึกเยาวชนในเรื่องของการรักสันติภาพ” คุณอนันต์ เฮงสุวรรณ บรรณารักษ์พิพิธภัณฑ์เสรีไทยอนุสรณ์แนะนำ   อาคารหลังนี้จำลองแบบมาจากทำเนียบท่าช้าง ซึ่งในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นที่พำนักของนายปรีดี พนมยงค์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 8 ผู้มีบทบาทสำคัญต่อขบวนการเสรีไทย รวมทั้งใช้เป็นที่วางแผนปฏิบัติการเสรีไทยในทางลับด้วย                 บริเวณหน้าอาคารมีการก่อสร้างสัญลักษณ์ที่โดดเด่น บ่งบอกความเป็นตัวตนของขบวนการเสรีไทยอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นอุโมงค์หรือรูปประติมากรรมที่มีรูปร่างคล้ายเลขหนึ่งไทย บรรณรักษ์คนเก่งขยายความให้ฟังว่า “อุโมงค์นี้ต้องการสื่อให้รู้ว่าขบวนการเสรีไทยเป็นขบวนการใต้ดิน ถ้าเดินลอดเข้ามาจะได้ความรู้สึกตรงนี้

ส่วนประติมากรรมด้านหน้าอาคารเป็นรูปเลขหนึ่งไทยหมายความว่าความคิดของบุคคลหลาย ๆ ฝ่ายร่วมมือกันจนเป็นผลสำเร็จของขบวนการเสรีไทยได้ เพราะได้รับความร่วมมือจากประชาชนไทยทุกคน เหมือนกับจากหลากหลายมาเป็นหนึ่งเดียวนั่นเอง”   พิพิธภัณฑ์เสรีไทยอนุสรณ์ที่ถือกำเนิดขึ้นมาในอาคารหลังนี้แบ่งส่วนจัดแสดงเป็น 8 ส่วนด้วยกัน แต่ละส่วนบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับขบวนการเสรีไทยตามลำดับเวลา ซึ่งหลังจากชมเสร็จแล้ว ผู้ชมจะเกิดความฮึกเหิมและรู้สึกรักชาติขึ้นมาได้อย่างไม่รู้ตัว   เริ่มจากส่วนแรกเรียกว่า "บริบทสังคมไทย-สังคมโลก" เป็นการปูพื้นฐานให้เข้าใจสถานการณ์สงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งเริ่มในยุโรป เมื่อเยอรมันเคลื่อนพลยึดโปแลนด์ จากนั้นนิทรรศการก็จะบอกเล่านำมาสู่เหตุการณ์ที่ทำให้ประเทศไทยเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อกองทหารญี่ปุ่นเคลื่อนกำลังทหารมายึดตามจังหวัดต่าง ๆ ของประเทศไทย

“มีการสู้รบระหว่างกองทหารญี่ปุ่นกับประชาชนชาวไทยตามจุดต่าง ๆ เกิดความสูญเสียล้มตายกันมาก รัฐบาลจึงมีมติให้หยุดยิง ยอมให้ทหารญี่ปุ่นเคลื่อนทัพผ่านประเทศไทยได้” คุณอนันต์เล่า จากเหตุการณ์นั้นทำให้คนไทยบางกลุ่มไม่เห็นด้วยจึงมีการก่อกำเนิด “ขบวนการเสรีไทย” ขึ้นมาในที่สุด   “การรวมตัวเป็นขบวนการเสรีไทย” คือนิทรรศการในส่วนที่ 2 ที่ทำให้เราได้พบกับโฉมหน้าของผู้นำเสรีไทยในแต่ละประเทศทั้งในประเทศไทย, สหรัฐอเมริกาและอังกฤษ โดยทั้ง 3 กลุ่มมีการทำงานที่เชื่อมโยงกัน นอกจากนี้ยังมีแผนภูมิของหัวหน้ากลุ่มเสรีไทยที่กระจายอยู่ตามจังหวัดต่าง ๆ ด้วย   ส่วนที่ 3 เป็นห้องจัดแสดงสิ่งของต่าง ๆ ในประวัติศาสตร์ช่วงนั้น ทั้งใบปลิวสงครามจิตวิทยา, ดาบซามูไรของญี่ปุ่น, ร่มที่ใช้ในปฏิบัติการของขบวนการเสรีไทย รวมทั้งโปสการ์ดที่ทหารสัมพันธมิตรส่งมาขอบคุณครอบครัวชาวไทยที่ให้ความช่วยเหลือระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2

ส่วนที่ 4 เป็นห้องลับที่เจาะช่องให้เราได้มองเข้าไป โดยข้างในมีหุ่นจำลองการประชุมวางแผนของขบวนการเสรีไทยให้อารมณ์ “ลับ ลวง พราง” ไม่น้อย ใกล้ ๆ กันเป็นส่วนที่ 5 หรือห้องปรีดีอนุสรณ์ที่นำเสนอเรื่องราว, ประวัติของนายปรีดี พนมยงค์โดยละเอียดเรียงลำดับตามปี การจัดแสดงในส่วนที่ 6-8 นั้น จะต้องเดินขึ้นบันไดเพื่อไปยังชั้นถัดไป   ส่วนที่ 6 นำเสนอเรื่องราวปฏิบัติการเสรีไทยในด้านต่าง ๆ ทั้งการฝึกทหาร, การเข้า-ออกประเทศไทย, การสื่อสาร เป็นต้น ส่วนที่ 7 เป็นบทสรุปของขบวนการเสรีไทย นั่นก็คือทำให้ประเทศไทยไม่ต้องตกเป็นประเทศผู้แพ้สงคราม ก่อนจะปิดท้ายด้วยส่วนที่ 8 ที่เป็นห้องสมุดซึ่งเราสามารถหาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับขบวนการเสรีไทยได้ทั้งในรูปแบบเอกสารหรือวีซีดี   “ผมอยากให้ทุกคนศึกษาบทเรียนในอดีตนะครับว่าสิ่งที่ทำให้เรารอดพ้นจากการพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่ 2 ก็คือความสามัคคี ถ้าเราขาดความสามัคคีแล้ว มันจะเกิดความแตกแยก อยากให้ทุกคนศึกษาประวัติตรงนี้แล้วก็อย่าทำให้เกิดเหตุการณ์ที่ทำให้แตกความสามัคคีขึ้นมาเลยครับ” คุณอนันต์กล่าวปิดท้าย