พิพิธภัณฑ์ใต้ทะเล แรงบันดาลใจแห่งการอนุรักษ์

เรื่องและภาพโดย พรชัย พงษ์สุกิจวัฒน์

ศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน จ.จันทบุรี โทร.039 388116-8


Click to enlarge

ปะการังหลากสี ที่บางชนิดก็ลู่ไปตามกระแสคลื่นทะเล ปลาตัวเล็กตัวน้อยสีสันแปลกตาผลุบ ๆ โผล่ ๆ ระหว่างปะการังเหล่านั้น ฟองทะเลที่ลอยผุดขึ้นมาเป็นระยะ ๆ...ภาพของ “โลกใต้ท้องทะเล” แบบนี้ไม่ต่างอะไรจากภาพฝันนัก...เป็นเสน่ห์งดงามที่ทุกคนอยากลงไปชื่นชมให้เห็นกับตา

 

ภาพเหล่านี้ถูกจำลองเอาไว้แล้วใน “สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำเฉลิมพระเกียรติ 6 รอบพระชนมพรรษา” ภายในศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน จ.จันทบุรี ที่นี่นักท่องเที่ยวจะได้ตื่นตาตื่นใจกับโลกใต้ทะเลแสนสวยงาม ทั้งปลาน้อยแสนน่ารักและปะการังหลากสี...แม้ขนาดของสถานที่จะไม่ใหญ่โตเท่ากับ Aquarium ระดับโลกก็ตาม

 

สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำแห่งนี้จัดสร้างขึ้นมาเพื่อสนองพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงต้องการให้ฟื้นฟูทรัพยากรชายฝั่งทะเลในบริเวณนี้ที่เริ่มทรุดโทรมลง รวมทั้งต้องการให้ศูนย์ศึกษาฯแห่งนี้เป็นพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวิตเพื่อให้เยาวชนได้เรียนรู้ รวมทั้งเป็นการปลูกฝังแนวความคิดเรื่องการอนุรักษ์ด้วย


Click to enlarge Click to enlarge Click to enlarge

“สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำแห่งนี้รวบรวมพันธุ์สัตว์น้ำที่ได้จากทะเลในเขตพื้นที่ ที่ศูนย์ตั้งอยู่ประมาณ 80% มีการให้ความรู้ผู้ที่มาเยี่ยมชม สอดแทรกการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้ด้วย” คุณนพดล ค้าขาย นักวิชาการประมงประจำศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนเกริ่นนำ

 

สัตว์น้ำที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีหลากหลายชนิด ทั้งแบบน่ารัก ๆ และแบบสวยงามรวมไปถึงแบบใหญ่โต ทั้งหมดถูกจัดอยู่ในตู้กระจกที่ตกแต่งให้กลมกลืนกับธรรมชาติที่สุด ทั้งระบบนิเวศน์, หินและปะการัง บางส่วนถูกจัดไว้ใน “อุโมงค์ทะเล” ที่ดูหรูหราไม่น้อย

 

นักท่องเที่ยวโดยเฉพาะเด็ก ๆ เยาวชนที่เข้าชมจะได้รับการบรรยายจากเจ้าหน้าที่ สิ่งที่พวกเขาได้นอกจากจะเป็นความเพลิดเพลินและความรู้เกี่ยวกับสัตว์น้ำชนิดต่าง ๆ แล้ว ยังได้แนวคิดเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์น้ำด้วย เพราะนี่เป็นภารกิจที่สำคัญที่สุดที่ทางศูนย์ฯต้องทำ


Click to enlarge Click to enlarge Click to enlarge

“ส่วนหนึ่งที่เรารู้สึกว่าต้องดำเนินการอย่างไม่หยุดยั้งและต่อเนื่องคือ ทำอย่างไรก็ได้ที่จะปลุกจิตสำนึกของเยาวชนรุ่นใหม่ขึ้นมาให้เป็นนักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมหรือมีจิตสำนึกในการรักษาสิ่งแวดล้อม” คุณนพดลว่า แนวคิดนี้สืบเนื่องมาจากความคิดที่ว่าหากเด็ก ๆ ได้เห็นอะไรที่สวยงามประทับใจ พวกเขาจะหวงแหนเป็นพิเศษ

 

นักวิชาการประมงคนเก่งเสริมว่า “เด็กเล็ก ๆ มีน้อยคนมาก ที่มีโอกาสได้ดำน้ำ ซึ่งนั่นจะทำให้เขารู้สึกรัก หวงแหน แล้วอยากกลับมาเป็นแนวร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรในอนาคต สถานที่แห่งนี้จึงทำหน้าที่เช่นเดียวกัน เด็กที่เข้ามา เราจะให้ความรู้ ทำให้พวกเขามีความรู้สึกรักและหวงแหนธรรมชาติ”

 

การปลูกฝังความคิดเรื่องการอนุรักษ์จะทำแบบค่อยเป็นค่อยไป บางคนอาจจะเพิ่งเริ่มต้น...นี่ก็คือการปลูกฝังรากฐานความคิดที่สำคัญ ขณะเดียวกันบางคนอาจจะมีจิตสำนึกรักธรรมชาติอยู่แล้ว หน้าที่ที่ศูนย์ฯต้องทำก็คือ “การปลุก” ให้พวกเขามีความมั่นใจมากยิ่งขึ้นในการเป็นแนวร่วมเพื่อการรักษาทะเลไทยในอนาคตนั่นเอง


Click to enlarge Click to enlarge Click to enlarge

การอนุรักษ์ไม่ได้มีขอบข่ายแค่การอนุรักษ์พันธุ์สัตว์น้ำเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในทะเลด้วย เช่น ปะการัง เป็นต้น รอบ ๆ สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำแห่งนี้มีรูปภาพของปะการังชนิดต่าง ๆ ติดเอาไว้เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้รู้จักรวมทั้งรับรู้ถึงประโยชน์ที่ปะการังมีต่อธรรมชาติด้วย

 

ไม่ใช่แค่เพียงเยาวชน คนรุ่นใหม่เท่านั้นที่ศูนย์ฯปลูกฝังแนวคิดเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล ชาวประมงในพื้นที่ก็ได้รับการอบรมให้ทำประมงอย่างมีจิตสำนึกด้วย ทั้งการใช้เครื่องไม้ เครื่องมือที่ถูกต้อง, การเลี้ยงปลาในกระชังเองเพื่อลดปริมาณการจับปลาในทะเล เป็นต้น

 

การจับสัตว์น้ำ ไม่ว่าจะใช้บริโภคหรือเพื่อค้าขายนั้นต้องคำนึงถึงผลต่อเนื่องในระยะยาว แนวคิดนี้เป็นที่มาของโครงการ “ธนาคารปูไข่” ตามธรรมชาติแล้วแม่ปูม้าที่มีไข่นอกกระดอง 1 ตัวจะมีไข่อย่างน้อย 2 แสนฟองขึ้นไป บางตัวอาจจะมีไข่ได้ถึงล้านฟองด้วยซ้ำ ลองคิดดูว่าจะเกิดอะไรกับวงศ์ตระกูลของปูเหล่านี้หากแม่ปูถูกจับขึ้นมา


Click to enlarge Click to enlarge Click to enlarge

“เราพูดคุยกับชาวประมงในพื้นที่ว่าการนำแม่ปูที่มีไข่นอกกระดองขึ้นมา เป็นการนำทรัพยากรในทะเลขึ้นมาใช้ให้หมดเปลืองและอาชีพของเขาจะเสื่อมถอยในอนาคตอย่างเลี่ยงไม่ได้ จึงควรเปิดโอกาสให้ปูเหล่านี้มาพักและรอเขี่ยไข่ออกไปสู่ธรรมชาติก่อน เหมือนเปิดโอกาสให้เค้าได้ดำรงเผ่าพันธุ์” คุณนพดลว่า

 

นั่นก็คือหากชาวประมงคนใดจับแม่ปูที่มีไข่นอกกระดองขึ้นมาได้ ต้องนำมา “ฝาก” ไว้ที่ “ธนาคารปูไข่” เพื่อทำการเขี่ยไข่ก่อน หลังจากนั้น แม้แม่ปูจะถูกนำมาบริโภคก็ยังถือว่ามีโอกาสได้ปล่อยลูกหลานให้ดำรงเผ่าพันธุ์อยู่ในทะเลต่อไป โครงการทั้งหมดที่ว่ามา คุณนพดลหวังว่าจะช่วยรักษาทรัพยากรทางทะเลให้ยืดยาวออกไปตราบนานแสนนาน

 

“การนำทรัพยากรขึ้นมาใช้แบบเกินความสามารถที่ธรรมชาติจะรองรับได้ เป็นเรื่องที่น่ากังวลจริง ๆ กรมประมงและกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งพยายามอย่างยิ่งที่จะปลุกจิตสำนึกและหามาตรการฟื้นฟูทรัพยากรในท้องทะเลของไทยให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ให้ได้ เพราะต้องยอมรับว่าสถานการณ์ตอนนี้...น่าเป็นห่วง น่าเป็นห่วงจริง ๆ” คุณนพดลทิ้งท้าย




เรื่องที่เกี่ยวข้อง
ป่าชายเลนมีชีวิตที่อ่าวคุ้งกระเบน